Jak powiązane jest powietrze, którym oddychamy na zewnątrz, z tym, którym oddychamy w domu?
W środowisku wewnętrznym spędzamy najwięcej czasu, często aż 80–90%. Jest to ponad 20 godzin dziennie (mieszkania, praca, środki transportu, centra handlowe, szkoły…) – z tego we własnym mieszkaniu zwykle 10–12 godzin dziennie. Jest więc logiczne, że środowisko wewnętrzne istotnie wpływa na dobrostan psychiczny i zdrowie fizyczne. Badania wykazały, że w środowisku wewnętrznym często występują wyższe wartości stężeń niektórych substancji zanieczyszczających niż w powietrzu zewnętrznym.
Dzieci spędzają 90% czasu w salach lekcyjnych, mieszkaniach i środkach transportu. Zwykle środowisko wewnętrzne definiuje się jako „środowisko/powietrze, które nie ma bezpośredniego połączenia ze środowiskiem/powietrzem zewnętrznym i/lub jest w takim stopniu kształtowane przez źródła wewnętrzne, że istotnie różni się od środowiska/powietrza zewnętrznego. Może mieć całkowicie specyficzny mikroklimat”.
Parametry mierzonych substancji, takich jak cząstki pyłu różnej wielkości, lotne związki organiczne, formaldehyd, mikroklimat, są określone w rozporządzeniu nr 43/2025 Sb. – Rozporządzeniu w sprawie określenia higienicznych limitów wskaźników chemicznych, fizycznych i biologicznych dla środowiska wewnętrznego pomieszczeń pobytowych niektórych budynków, obowiązującym od 1. 3. 2025.*
*W tym miejscu opis dotyczy czeskiej legislacji, tj. rozporządzenia nr 43/2025 Sb. W Polsce nie funkcjonuje obecnie bezpośredni odpowiednik tego aktu w postaci jednej, ogólnej tabeli limitów chemicznych wskaźników jakości powietrza wewnętrznego dla pomieszczeń pobytowych. Polskie przepisy odnoszą się natomiast m.in. do warunków technicznych budynków, wentylacji oraz dopływu powietrza zewnętrznego.
Na jakość środowiska wewnętrznego wpływa cały szereg współdziałających czynników. Z głównych można wymienić rozwiązania architektoniczne, położenie budynku i hałas w jego otoczeniu, orientację i układ przestrzeni wewnętrznej, wyposażenie, oświetlenie, czas pogłosu (akustykę)… A co z tego w środowisku wewnętrznym najbardziej odbieramy zmysłowo, pozytywnie lub negatywnie? Przede wszystkim temperaturę, wilgotność i ruch powietrza (które mają największy wpływ na subiektywne poczucie komfortu), zapach (niektóre substancje chemiczne), zapylenie, hałas, oświetlenie; u osób wrażliwych czasem wymienia się także pola elektryczne i elektromagnetyczne oraz poziom jonizacji powietrza.
Jest więc logiczne, że środowisko wewnętrzne istotnie wpływa na dobrostan psychiczny i zdrowie fizyczne. Badania wykazały, że w środowisku wewnętrznym często występują wyższe wartości stężeń niektórych substancji zanieczyszczających niż w powietrzu zewnętrznym. Szereg wymienionych czynników może stanowić również ryzyko zdrowotne.
Są określane przez temperaturę, wilgotność względną i prędkość przepływu powietrza. Zmiana jednego parametru powoduje także zmianę dwóch pozostałych. Zależy od nich nasze subiektywne poczucie komfortu (od wygody po dyskomfort); przy przekroczeniu dopuszczalnych wartości mogą być czynnikiem potencjalnie zagrażającym zdrowiu, szczególnie u osób wrażliwych.
Do zewnętrznych źródeł zanieczyszczeń zalicza się:
Przenikanie substancji zanieczyszczających ze środowiska zewnętrznego zależy od zastosowanych technologii, materiałów budowlanych, układu przestrzennego, okolicznej roślinności itp.
Do wewnętrznych źródeł zanieczyszczeń zalicza się:
Pleśnie, bakterie i pyłki pochodzą zwłaszcza ze źródeł zewnętrznych. Główny udział w zanieczyszczeniu biologicznym ma źródło wewnętrzne, tj. wilgotne powierzchnie i materiały, para ze spryskiwania/prysznica, klimatyzacja, meble tapicerowane i dywany, zwierzęta (alergeny mogą być obecne przez miesiące po usunięciu źródła), osoby chore, niewłaściwie eksploatowane nawilżacze powietrza.
Źródło: Státní zdravotní ústav (SZÚ), Základ zdravého bydlení – proč větrat, leták, 2022. Dostupné z: https://szu.gov.cz/wp-content/uploads/2023/12/Zaklad-zdraveho-bydleni-proc-vetrat_2022.pdf
Przez powietrze zewnętrzne rozumie się powietrze w troposferze z wyjątkiem miejsc, do których mają zastosowanie przepisy dotyczące ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracy oraz do których społeczeństwo nie ma zwykle dostępu.